FARABI

(Arapça: ??? ??? ???? ??????? Abu Nasr Muhammad al-Farab, Farsça: ???? ?????? Mohammad-e Farabi; d. 870 Farab - ö. 950 Sam), Fars[1][2] asilli oldugu tahmin edilen Islam felsefecisi (Maveraünnehir).

Asil adi:Muhammed bin Tahran bin Uzlug olan ve Bati kaynaklarinda "Alpharabius" adiyla anilan Farabi (Türkistan?in Farab Otrar kentinde dogdugu için Farabi Farabli diye anilir). Ilk ögrenimini Farab?da, medrese ögrenimini Rey ve Bagdat?ta gördükten sonra, Harran?da felsefe arastirmalari yaptigi yillarda tanistigi Yuhanna bin Haylan?la birlikte Aristoteles?in yapitlarini okuyarak gezimciler okulunun ilkelerini ögrendi. Halep?te Hemedani hükümdari Seyfüddevle?nin konugu oldu. Arap ülkelerinde yasamis, Türk kimligini ve Türk törelerini ölünceye kadar birakmamis olan Farabi?yi anlatan kitaplar, Islam aleminde Ebul Hasan el-Beyhaki, Ibn-el-Kifti, Ibn Ebu Useybiye, Ibn el-Hallikan adli yazarlar tarafindan Farabi?nin ölümünden birkaç yüzyil sonra gerçeklestirildi. Ama bu yapitlar, birer arastirma olmaktan çok, Farabi?yle ilgili söylenceleri derliyor,bir felsefeciyle degil, bir ermisi açikliyordu.

Aristotales?in ortaya attigi madde ve suret kavramini hiçbir degisiklik yapmadan benimseyen, esyanin olusumunda, yani yaradilista madde ve sureti iki temel ilke olarak gören Farabi?nin fizigi de, metafizige baglidir. Buna göre, evrenin ve esyanin özünü olusturan dört öge (toprak, hava, ates, su) ilk madde olan el-aklül-faalden çikmistir Söz konusu dört öge, birbirleriyle belli ölçülerde kaynasir, ayrisir ve içinde bulundugumuz evreni (el-alem) olustururlar.

Farabi, ilimleri siniflandirdi. Ona gelinceye kadar ilimler trivium (üçüzlü) ve quadrivium (dördüzlü) diye iki kisimda toplaniyordu. Nahiv, mantik, beyan üçüzlü ilimlere; matematik, geometri, musiki ve astronomi ise dördüzlü ilimler kismina dahildi. Farabi ilimleri; fizik, matematik, metafizik ilimler diye üçe ayirdi. Onun bu metodu, Avrupali bilginler tarafindan kabul edildi.

Hava titresimlerinden ibaret olan ses olayinin ilk mantikli izahini Farabi yapti. O, titresimlerin dalga uzunluguna göre azalip çogaldigini deneyler yaparak tespit etti.Bu kesfiyle musiki aletlerinin yapiminda gerekli olan kaideleri buldu. Ayni zamanda tip alaninda çalismalar yapan Farabi, bu konuda çesitli ilaçlarla ilgili bir eser yazdi. Farabi insani tanimlarken ?alem büyük insandir; insan küçük alemdir.? Diyerek bu iki kavrami birlestirmistir. Insan ahlakinin temeli, ona göre bilgidir; akil iyiyi kötüden ancak bilgiyle ayirir. Insan için en yüksek en yüksek erdem olan bilgi, insan beyninin çalismasi sonucu elde edilemez; çünkü tanrisaldir, dogustandir (Vehbi). Bilimin ise üç kaynagi vardir: Duyu; akil; nazar. Bilimler ikiye ayrilirlar: Kuramsal (nazari) bilimler; uygulamali (ameli) bilimler. Ahlak, siyaset, müzik, matematik uygulamali bilimlere girer.

Toplumlarda öz bakimindan ikiye ayrilirlar: Erdemli toplumlar ve erdemsiz toplumlar. Bu toplumlari yöneltecek en kusursuz devletse, bütün insanligi kapsayan dünya devletidir. Eserleri El-Medinetü'l-Fazila (Fazilet Sehri:Toplumun Ilkeleri Üstüne Kitap) Es-Siyaset-ül Medeniyye Risale fi Ma'anii'l-Akl(Aklin Anlamlari) Ihsa el-Ulûm musiki el-Kebir (Büyük Müzik Bilimlerin Sayimi)